ابو القاسم سلطانى
339
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
( 4 * ) - منظور از چهارم يعنى سمى است ( 5 * ) - مخزن 241 Code - 863 , 864 , 865 بوكو Barosma betulina Bartl نام بوكو به برگهاى درختچهاى كوچك انواعى از باروسما از خانواده Rutaceae داده شده كه به مصارف درمانى مىرسد و از زمانهاى بسيار دور بوميان نامى بيا و بهطور كلى افريقاى جنوبى و كاپ در بيماريهاى دستگاه ادرارى و تناسلى از آن استفاده مىكردهاند از بين اين انواع به ترتيب اهميت از B . crenulata ( L . ) Hook , Willd B . serratifolia , Barosma betulina Bartl مىتوان نام برد كه به طور وحشى در افريقاى جنوبى رويش دارند . برگهاى اين درختچه متقابل يا متناوب ، ضخيم ، چرممانند ، به رنگ سبز مايل به زرد و خوشبو با عطر نعناع مىباشند و در سطح فوقانى پهنك برگها نقاط كوچكى وجود دارد كه محل ذخيره اسانس مىباشد شكل برگهاى گياه اول مانند برگ شمشاد به درازاى 5 / 1 تا 2 سانتيمتر ولى انتهاى آنها نوكتيز مىباشند و برگهاى B . crenulata در كناره دندانهدار مىباشند . گلها به رنگ سفيد يا صورتى و ميوه به شكل كپسول و حاوى دانههاى دراز به رنگ سياه و شفاف مىباشد . قسمت مورد مصرف در پزشكى برگهاى اين گياهان مىباشند كه آنها را هنگام گل دادن و زمان تشكيل ميوه چيده و خشك مىنمايند . تركيبات شيميائى : برگها حدود 8 ، 1 درصد اسانس دارند اين اسانس را Bukku , Buchu مىنامند حدود 30 درصد اسانس از ديوس فنل Diosphenol يا Buchu camphor و بقيه از ليمونن Limonene ، دىپانتن Dipenten ، ئرپى نئول ، P - cymol و مانتون تشكيل شده است . علاوه بر اسانس برگها حاوى تانن ، رزين ، موسيلاژ و فلاونوئيدهاى Rutin ، ديوسمين Diosmin و Quercitin و هسپريدين Hesperidin مىباشد هسپريدين شبيه به ويتامين P عمل مىنمايد و در اثر هيدروليز به گلوكز و هسپرتول Hespertol تجزيه مىشود . خواص درمانى : بوكو مدر و آنتىسپتيك دستگاه ادرارى تناسلى و ضد رماتيسم مىباشد و در مقايسه با برگ انگور خرس Uva ursi قويتر عمل مىنمايد . موارد مصرف درمانى : از بوكو در درمان عفونتهاى دستگاه ادرارى تناسلى نظير سيستيت ، اورتريت يا التهاب پيشابراه ، التهاب پيشابراه ناشى از ميكروب سوزاك ، آماس پروستات ، آماس لگنچه كليه و بويژه در مواردى كه ادرار با سوزش همراه باشد و لكوره استفاده مىشود . در سيستيت مخلوط آن با برگ انگور خرس ، سطراطيوطس